Antalya Ticaret Borsası (ATB) ve Antalya Tarım Konseyi (ATAK) Yönetim Kurulu Başkanı Ali Çandır, Türkiye İstatistik Kurumu’nun (TÜİK) açıkladığı Haziran 2026 Tarımsal Girdi Fiyat Endeksi’ni (Tarım-GFE) değerlendirdi. Çandır, Haziran’da Tarım-GFE’nin aylık yüzde -0,92 ile son 10 yılın en düşük Haziran verisi olduğunu, yıllık artışın ise yüzde 32,06 ile son 3 yılın altında kaldığını belirtti. Aylık değişimin 2015’ten bu yana Haziran ortalaması olan yüzde 2,14’ün, yıllık artışın ise son 10 yıl ortalaması olan yüzde 33,37’nin altında gerçekleştiğini kaydetti.
GÜBRE MALİYETİ BİR YILDA YÜZDE 50’Yİ
AŞTI
Haziran ayı Tarım-GFE’nin ana gruplarını
değerlendiren Başkan Çandır, Haziran’da tarımda kullanılan mal ve hizmetler
endeksinin aylık yüzde 1,20 azaldığını, yıllık yüzde 33,88 arttığını; tarımsal
yatırıma katkı sağlayan mal ve hizmetler endeksinin ise aylık yüzde 0,93,
yıllık yüzde 21,49 yükseldiğini belirtti. Aylık değişimlerin tohumda yüzde
-0,24, enerjide yüzde -2,61, gübrede yüzde -2,10, tarımsal ilaçta yüzde 1,23,
veteriner hizmetlerinde yüzde -3,32, yemde yüzde -1,44 ve diğer kalemlerde
yüzde 1,33 olduğunu kaydeden Çandır, yıllık artışların tohumda yüzde 31,44,
enerjide yüzde 31,21, gübrede yüzde 50,99, tarımsal ilaçta yüzde 22,60,
veteriner hizmetlerinde yüzde 26,51, yemde yüzde 31,86 ve diğer kalemlerde
yüzde 34,40 olduğunu söyledi. Aylıkta en yüksek artış yüzde 1,33 ile diğer
kalemlerde, yüzde 1,23 ile ilaçta; en yüksek düşüş yüzde -3,32 ile veteriner
hizmetlerinde ve yüzde -2,61 ile enerjide görüldü. Yıllıkta gübre yüzde 50,99
ile en yüksek, ilaç yüzde 22,60 ile en düşük artışı gösterdi.
ÜRETİCİ FİYATLARI MALİYET ARTIŞINA
YETİŞEMİYOR
TÜİK tarafından Haziran ayı
Tarım-ÜFE’nin aylık yüzde -9,02 olarak açıklandığını anımsatan Çandır, “Bu
oran, 15 yıllık Haziran ayları ortalaması olan yüzde 1,68’in ciddi düzeyde
altında kaldı. Aynı dönemde tarımsal girdi maliyetlerinin uzun yıllar ortalaması
yüzde 2,14 oldu. Bu fark, üreticinin aylık bazda karşı karşıya kaldığı maliyet
baskısını açıkça gösteriyor” dedi. Tarım-ÜFE’nin yıllık yüzde 9,55 olduğunu
belirten Çandır, “15 yıllık Haziran ortalaması yüzde 27,20 iken tarımsal girdi
maliyetlerinin aynı dönemdeki ortalaması yüzde 33,37 oldu. Bu tablo, üretici
fiyatlarının uzun yıllar itibarıyla maliyet artışına yetişemediğini ortaya
koyuyor” diye konuştu.
TARIMA DAYALI SANAYİDE ENFLASYON DAHA
YÜKSEK
Yurt içi ve yurt dışı üretici
enflasyonlarının tarımı dolaylı olarak etkilemeye devam ettiğini belirten
Çandır, Haziran’da YD-ÜFE’nin aylık yüzde 0,46, yıllık yüzde 30,33 arttığını
söyledi. Uzun yıllar ortalamalarının aylık yüzde 2,66 ve yıllık yüzde 27,43
olduğunu hatırlatan Çandır, aylık artışın ortalamanın altında, yıllık artışın
ise üzerinde kaldığını kaydetti. Yİ-ÜFE’nin aylık yüzde 1,80, yıllık yüzde
28,09; üretici düzeyindeki gıda enflasyonunun ise aylık yüzde 0,88, yıllık
yüzde 33,07 olduğunu belirten Çandır, “Bu tablo, Haziran ayında tarıma dayalı
imalat sanayindeki enflasyonun tarımdan daha yüksek seyrettiğini gösteriyor”
dedi.
GIDA ENFLASYONU YÜZDE 35’İN ÜZERİNDE
Haziran’da TÜFE’nin aylık yüzde 0,99,
yıllık yüzde 32,11 arttığını belirten Çandır, bu oranların uzun yıllar
ortalamaları olan aylık yüzde 0,73 ve yıllık yüzde 18,83’ün üzerinde
seyrettiğini kaydetti. Gıda enflasyonunun aylık yüzde 0,16, yıllık yüzde 35,44
olduğunu belirten Çandır, işlenmemiş gıdada aylık yüzde -2,83, yıllık yüzde
33,19; yaş meyve ve sebzede ise aylık yüzde -10,22, yıllık yüzde 28,15 değişim
gerçekleştiğini söyledi.
KÜRESEL MALİYET BASKISI TARIMA YANSIYOR
Emtia ticaretinde yaşanan aksamaların
tarımsal üretim açısından önemli bir maliyet unsuru haline geldiğini belirten
Çandır, şunları söyledi: “Özellikle enerji ve gübre piyasalarında küresel
maliyet baskısı artmaktadır. Haziran ayında bazı girdi kalemlerinde gerileme
yaşanması olumlu olmakla birlikte, enerji, doğal gaz, gübre ve lojistik
maliyetlerindeki gelişmeler önümüzdeki dönem açısından yakından izlenmelidir.
Önemli olan, Türkiye’nin bu maliyet artışlarında küresel ortalamanın neresinde
kalacağıdır. Orta Doğu’daki çatışmalar, Hürmüz Boğazı’ndaki belirsizlikler,
enerji fiyatlarındaki yükseliş ve Rusya-Ukrayna Savaşı kapsamında limanlara ve
gemilere yönelik müdahaleler, önümüzdeki dönemde ilave tedbirlerin alınmasını
zorunlu kılmaktadır. Üreticinin üretimden kopmaması için artan girdi
maliyetlerine karşı doğrudan ve hedefli destekler hayata geçirilmelidir.”
