İNOVATSO’ya Kapıdan Bakmak

Sayın Hacısüleyman,

Geçtiğimiz hafta düzenlemiş olduğunuz basın toplantısını sosyal medya paylaşımlarından gördüm ve bir açıklamanız özellikle dikkatimi çekti. İNOVATSO’yu neden kapattığınızı anlatıyor ve kapatma nedenlerinizi şu şekilde sıralıyordunuz:

• Ekrana yansıttığınız bir tabloda İNOVATSO’yu sadece 12 kullanıcının kullandığını, bu nedenle verimsiz bir yer olduğunu ifade ettiniz.

• Oda’ya geldiğiniz zamanlarda İNOVATSO’ya baktığınızı ancak çalışan kimse göremediğinizi belirttiniz.

• Çalışmanın 2017 yılında, sizin döneminizde başladığını ve fikrin ortaya çıkmasında yer aldığınızı söylediniz.

• Göreve geldiğinizde İNOVATSO’yu devam ettirdiğinizi ancak kullanıcıların devam etmediğini belirttiniz.

• “Talep gören, yararlı bir şeyi niye kaldırayım?” dediniz.

• “Hangi mekânda yaşaması gerekiyor? Teknik mekânlarda. İnovasyonla ilgili konuların yeri bir teknik liseler ve organize sanayi bölgeleridir. Teknik Kolejin açılma fikri de bunu yerine getiriyor.” dediniz.

Sayın Hacısüleyman;

İNOVATSO’nun 12 kullanıcıya tahsis edildiği ve onların da gelmediği bir merkezden söz ediyorsanız, bu merkezi kapatmakta kendinizce haklı bir gerekçe görüyor olabilirsiniz. Ancak sizin tarif ettiğiniz İNOVATSO ile sizden önceki dönemde çalışan İNOVATSO’nun birbirinden çok farklı yerler olduğu anlaşılıyor.

Ben önce kendimi tanıtayım, ardından sizden önceki dönemin İNOVATSO’sunu anlatayım.

Ben Nusret Oral Sağel. İNOVATSO’nun faaliyete başladığı 2018 yılında, merkezin bağlı olduğu Araştırma ve Ticaret Geliştirme Müdürlüğü’nün sorumlusuydum. 2020 yılında ATSO’dan ayrıldım ve bugün ATSO üyesi Biz İnovasyon Eğitim Danışmanlık Limited Şirketi’nin kurucu ortağı ve yetkilisi olarak çalışma hayatıma devam ediyorum.

Amacım İNOVATSO’nun kapatılması yönünde alınmış bir kararı sorgulamak değil. Bugün yönetim sorumluluğu sizde ve kurumun geleceğine ilişkin elbette farklı tercihlerde bulunabilirsiniz. Bu tercihler eleştirilebilir ya da desteklenebilir.

Benim anlatmak istediğim şudur: O merkez, bugün bildiğinizden ve kamuoyuna aktardığınızdan çok farklı bir yerdi ve ATSO’nun potansiyeliyle çok daha farklı bir noktaya taşınabilirdi.

İNOVATSO’da fikrin ortaya çıkmasında, örneklerin yerinde incelenmesinde, merkezin kurulmasında, açılmasında ve sonrasında sorumlusu olarak görev almış bir Oda personeli olarak İNOVATSO’yu size anlatmak istedim. Yazdıklarımı bu çerçevede değerlendirmenizi özellikle rica ederim.

Öncelikle, çalışmanın 2017 yılında sizin döneminizde başladığını ve fikrin ortaya çıkmasında yer aldığınızı söylediniz. Sizin döneminizde Oda’da bir prototip merkezi kurulması düşüncesi tartışılıyordu ancak hayata geçmedi.

İNOVATSO, Davut Çetin’in 2018-2022 döneminin ilk yoğun mesailerinden biridir ve resmi açılışı 26 Aralık 2018’de yapılmıştır.

İNOVATSO’ya kapıdan bakmak, bir madene kapısından bakmak gibidir

Bir madene kapıdan baktığınızda karanlık bir dehliz görürsünüz. İçeride cevher var mı, varsa altın mı bakır mı, damar tükenmiş mi, yoksa biraz daha derine inildiğinde yeni bir rezerv mi bulunacak; bunların hiçbirine kapıdan bakarak karar veremezsiniz. Bunun için veriye, uzmanlığa, incelemeye ve bazen yeni yatırıma ihtiyaç vardır.

İNOVATSO da biraz böyleydi. Orası firmaların bilgisayarlarını alıp her gün gelip masa başında çalışacağı ortak bir ofis değildi. Bir kuluçka ofisinden çok; girişimcilerin, öğrencilerin, akademisyenlerin ve ATSO üyelerinin ihtiyaç duyduklarında teknolojiye, ekipmana, uzmanlığa, eğitime ve proje geliştirme imkânına erişebilecekleri bir inovasyon altyapısıydı. Kullanım biçimi de bu nedenle sürekli masa doluluğuyla ölçülemezdi.

Bir firma bir hafta boyunca merkezi hiç kullanmayabilir, ancak ihtiyaç duyduğu anda oradaki bir cihaz, bir eğitim, bir uzmanlık ya da bir işbirliği onun aylarca çözemediği bir problemi çözebilirdi. Bir öğrenci bir proje için birkaç gün gelir, bir girişimci prototipini geliştirir, bir firma belirli bir teknolojiyi test eder ve sonra kendi işine dönerdi. İNOVATSO’nun değeri içeride her gün kaç kişinin oturduğunda değil, ihtiyaç duyulduğunda hangi imkânı sunduğunda ve hangi projelerin önünü açtığında aranmalıydı.

Dolayısıyla “Odaya geldiğimde bakıyordum, içeride çalışan kimse göremiyordum” cümlesi, bir inovasyon merkezinin performansını değerlendirmek için yeterli bir ölçü değildir. Bir madenin değerine kapısından bakarak karar veremeyeceğiniz gibi, bir inovasyon merkezinin geleceğine de koridordan bakarak karar verilmemelidir.

ATSO web sitenizde İnovatso’yu arayınca maalesef bir bilgi görüntülenemiyor. Geçmişte İNOVATSO’nun kendi web sitesi vardı. Oda’nın sosyal medya hesaplarından o siteye yönlendirme yapılıyordu. Kullanıcılar atölyeler için randevu oluşturuyor ve ödemelerini de online yapıp istedikleri zaman İNOVATSO’ya gelip atölyeleri kullanıyorlardı.

İstedikleri zaman kısmını da şöyle izah edeyim. Merkez 7 gün 24 saat hizmet veriyordu. Kullanıcılar kendilerine tahsis edilen kartla giriş yapabiliyorlardı. Bu özelliği de ATSO’yu farklı bir noktaya taşımıştı; Türkiye’de ilk kez bir oda/borsa hizmet binası 7/24 hizmet verebilen bir yapıya kavuşmuştu. 

İNOVATSO’nun ATSO hizmet binası’ndaki yeri

İNOVATSO, ATSO hizmet binasında atıl olarak duran fuaye alanına kuruldu. Fuaye alanı yılda bir kez Geleneksel Ödül Töreni’nde kokteyl için dört yılda bir kez de oda seçimlerinde sandık alanı için kullanılıyordu. Atıl olan alan Oda’nın kendi kaynakları ile emsallerinin çok altında bir bütçe ile açıldı. Ve bu merkez 2019 yılında TOBB Odalar/Borsalar Proje Yarışması’nda 365 oda/borsa arasında inovasyon kategorisini üçüncü tamamladı. 

Yarışmada birinci olan Bursa Ticaret ve Sanayi Odası’nın BUTEKOM projesi için de ayrı bir parantez açayım. Bursa Ticaret ve Sanayi Odası, 2008’de kurduğu Bursa Teknoloji Koordinasyon ve Ar-Ge Merkezi’ni (BUTEKOM) yeterince kullanılmıyor diye kapatmadı; geliştirdi, yeni yatırımlarla büyüttü ve uluslararası fonlardan yararlandırdı. Bugün BUTEKOM yaklaşık 13 bin metrekarelik bir teknoloji yerleşkesine ulaşmış durumda. Merkez bünyesinde geliştirilen BUTEXCOMP projesi için de Avrupa Birliği–Türkiye mali işbirliği kapsamında yaklaşık 6,15 milyon avroluk bir bütçe sağlandı. 

Merkez, 2017’den Eylül 2018’e kadar test, analiz ve muayene hizmetleriyle 200’den fazla firmaya ulaştı. Yani yaklaşık 20 aylık dönemde ayda ortalama 10 firma. Yani bugün güçlü görünen bu yapı da bir günde oluşmadı; yıllar içinde yatırım yapılarak, proje üretilerek ve kapasitesi geliştirilerek bugünkü seviyesine getirildi.

12 kullanıcı. Onlar da gelmiyor…

İnovasyon merkezleri AVM değildir; günlük ziyaretçi sayısıyla ölçülmez. Dünyada kamu hizmetinin değeri her zaman kullanıcı sayısıyla ölçülmüyor. İngiltere’de bir devlet okulu, yalnızca tek öğrencisi kaldığı halde o öğrencinin eğitim hakkı için öğretmeniyle, müdürüyle ve personeliyle açık tutuldu. Çünkü kamuda bazı hizmetlerin gerekçesi ‘kaç kişi kullanıyor?’ sorusundan önce ‘ne değer üretiyor ve hangi ihtiyacı karşılıyor?’ sorusudur. İNOVATSO’yu “12 kullanıcı kullanıyordu” diyerek değersizleştirmek de bu nedenle eksik bir değerlendirmedir.

Eğer İNOVATSO gerçekten yalnızca 12 kullanıcı ulaşabiliyorsa, yöneticinin ilk görevi merkezi kapatmak değil; neden yalnızca 12 kullanıcıya ulaştığını sorgulamak ve daha fazla kullanıcıya nasıl ulaşacağını ortaya koymak olmalıydı.

Sayın Hacısüleyman, siz bir otel profesyonelisiniz. Bir otelinizin odaları yeterince dolmuyor diye oteli kapatır mısınız? Yoksa önce neden dolmadığını araştırır, satışını, pazarlamasını, hizmet modelini ve yönetimini gözden geçirip doluluğu artırmaya mı çalışırsınız? İNOVATSO için de yapılması gereken bu olmalıydı.

İNOVATSO açılışından önce hizmet vermeye başladı

İNOVATSO açılmadan önce ATSO hizmet binasına 3D yazıcı alınmış ve üyelerin kullanımına sunulmuştu. Antalya’da üyelere, öğrencilere, girişimcilere açık ilk 3D yazıcı olma özelliğini de bulunduruyordu. Basın duyurusu ile birlikte bir çok girişimcimiz ATSO ile o yazıcı sayesinde etkileşime girmeye başladı. Bir meclis üyemiz fikrini bu yazıcı ile prototipe dönüştürmüştü. Yazıcıyı kullanmak için gelen genç girişimcimizin oda ile olan ilk teması ilerleyen zamanda Oda’nın web sitesini yenileme ve Oda’nın hayata geçirdiği ROTA ANTALYA projesinin yazılım kısmını yürütmesine vesile olmuştur. 

O yazıcı Antalya için o kadar çok hizmet vermiştir ki şehir beratı takdim edilse yeridir. Antalya BİLSEM’deki çocuklara, hayallerini prototipe dönüştürmeleri için çok hizmet etmiştir. Antalya’daki birçok okul ulusal robot yarışmalarına katılmak için bu yazıcıda saatlerini geçirmiştir. Yazıcı 4.kat Ar-Ge’de bulunuyordu. Artık bir merkezde hizmet vermesinin gerektiği hepimizce görülmüştü. İNOVATSO fiziksel olarak hayata geçmeden hizmet olarak çalışmaya başlamıştı bile…

İNOVATSO açıldıktan sonra da en yoğun çalışan ekipman 3D yazıcımızdı. Yazıcı ile fikrini prototipe dönüştürmek isteyen çok istekli vardı ancak yazıcıyı kullanmayı bilmiyorlardı. Girişimcilerimizin yardımına yetişenler merkezi kullanan mühendislik öğrencileri oluyordu. Girişimciler öğrencilere isteklerini anlatıyor, öğrenciler bilgisayarda tasarlayıp yazıcıya baskıya gönderiyordu. Öğrenciler İNOVATSO’da harçlıklarını çıkarmaya başlamışlardı. Bir meclis üyemizin baskı vesilesi ile İNOVATSO’da tanıştığı öğrenci kısa süre sonra firmasında çalışmaya başlamıştı. 

Ben ATSO’dan ayrılıncaya kadar yazıcı en yoğun çalışan ekipman olmaya devam etti. Hatta pandemi döneminde ATSO birimleri uzaktan hizmet verirken İNOVATSO yoğun çalışan bir yerdi. Pandeminin ilk döneminde maskeye erişim büyük sıkıntı iken İNOVATSO’yu kullanan girişimciler gönüllü olarak 3D yazıcı ile sağlık çalışanları için maske-siperlik ürettiler. 

Çocuklar-Öğrenciler-Girişimciler yeni teknolojileri İNOVATSO’da öğreniyordu

3D yazıcı’nın yoğun kullanım talebi ile yazıcı eğitiminin verilmesi ihtiyacı net olarak görüldü. Buna bağlı olarak 3D yazıcı eğitimleri verilmeye başlandı.

Arduino eğitimleri yine İNOVATSO’da öğrencilerin ve girişimcilerin ilgisini çeken eğitimler oldu. Bu eğitimlerden ilk aklıma gelen Aile, Çalışma ve Sosyal Hizmetler İl Müdürlüğü’ne bağlı çocuk evlerinde kalan kız çocukları için verdiğimiz Arduino ve kodlama eğitimidir.

İNOVATSO eğitimlerinin en büyük özelliği farkındalık oluşturmasaydı. Buradaki eğitimle katılımcılar 3D uzmanı ya da kodlama canavarı olmuyordu. Ancak fikirleri ya da girişimleri için bu teknolojilerle neler yapabileceklerini, bunlara ihtiyaçları olup olmadığını görüyorlardı.

(İNOVATSO'da gerçekleşen 3D eğitiminden...)

İNOVATSO’daki ekipmanların tamamı uzun ve titiz bir çalışma sonucunda belirlendi. Yaklaşımımız, ziyaret ettiğimiz merkezlerde hangi cihazlar varsa aynısını almak değildi. Girişimcilerin, öğrencilerin ve akademisyenlerin ihtiyaçlarını dinledik; hangi teknolojilere gerçekten ihtiyaç duyulduğunu birlikte belirledik.

Bunun en somut örneklerinden biri NVIDIA Jetson TX2 Derin Öğrenme ve Görüntü İşleme Kiti’dir. Ziyaret ettiğimiz örnek merkezlerde karşımıza çıkmayan bu ekipman, doğrudan kullanıcıların talebiyle alındı. Çünkü girişimciler ve öğrenciler; tohum sayımı, trafikte araç ve yaya sayımı gibi görüntü işleme projelerinde bu teknolojiye ihtiyaç duyuyordu. Böylece İNOVATSO’daki teknoloji altyapısı gerçek proje ihtiyaçlarından oluştu. 

Mekanik Atölyesinde 4 eksenli CNC vardı. Mesela o makina Davut Çetin’in talebiyle yüksek fiyatlı yabancı örnekleri varken Antalya Teknokent’te faaliyet gösteren genç girişimci bir firmamıza ürettirildi. Kayıtlar incelendiğinde bu makinenin klasik anlamda yoğun bir kullanıcı trafiğine sahip olmadığı görülebilir. Ancak o makina bir eğitim cihazı gibi çalıştı. Antalya Organize Sanayi Bölgemizden zaman zaman firma mühendisleri gelip makinede kısa süreli çalışma yapıp böyle bir makinenin işlerine yarayıp yaramayacağı konusunda fikir sahibi oluyorlardı. Demo eğitimi de diyebiliriz…

Öğrenciler İnovasyonla İNOVATSO’da tanıştılar

Benim görev yaptığım 2018-2020 döneminde, (özellikle Kepez bölgesindeki) 9 okuldan 350 öğrenci İNOVATSO’yu ziyaret etti ve inovasyon eğitimi aldı. Bu eğitimlerin başında öğrencilere ilk olarak büyüyünce ne olmak istediklerini sorardım. Aldığım cevaplar arasında YouTuber, fenomen, e-sporcu gibi seçenekler vardı. Eğitim bitiminde aynı soruyu tekrar sorduğumda ise bu kez drone pilotu, 3D tasarımcısı, mucit gibi cevaplar almaya başlıyordum.

Öğrenciler hayallerini İNOVATSO’da projeye dönüştürdüler

İNOVATSO Antalya’da inovasyon denince akla gelen ilk nokta olmuştu. Birçok okula katılacakları yarışmalar için hem malzeme hem de atölye kullanım desteği verildi. Aklıma ilk gelen üçünü sizinle paylaşayım;

Antalya’nın Roketi ALYA: Akdeniz Üniversitesi Mühendislik Fakültesi öğrencilerinin Teknofest Roket yarışmasına katılma maceralarında İNOVATSO’nun desteği büyüktür.

Akdeniz Üniversitesi Mühendislik Fakültesi öğrencileri dünya’da büyük ilgi gören “Redbull Uçuş Günü (Flugtag)” yarışmasına katılacakları el yapımı uçuş makinesini İNOVATSO’da hayata geçirdiler.

Mucit Fikirler: Geleceğin Makinaları Proje Yarışması: Antalya merkez ilçelerde Milli Eğitim Bakanlığı’na bağlı 13 Mesleki Teknik Anadolu Liselerinde eğitim gören 10 bin 200 lise öğrencisini kapsayacak şekilde düzenlenen yarışmada 106 proje yarıştı. Finale kalan 20 proje çalışmalarını İNOVATSO’da sürdürdü ve dereceye kalanlar ATSO’nun maddi desteği ile ödüllendirildiler. (Paydaş kurumları sıralamadım)

Kullanıcıların İNOVATSO ile tanışması
İNOVATSO’nun talep görmesi; girişimcilerin, öğretmenlerin, üniversite öğrencilerinin basında, sosyal medya’da görmeleri ve ilgi alanlarına yönelik etkinliklerde açılan standlarla oluyordu. İNOVATSO kullanıcısının ayağına gidiyordu. “Bak böyle bir yer var tam senlik” diyorduk. Bilişim Zirvelerinde, Robot yarışmalarında stand açıyorduk. Oda bültenlerinde kamuoyuna hizmetler, olanaklar aktarılıyordu. 

Bir gün bir girişimci aradı. İNOVATSO’yu duymuş ancak “hizmet binasına gelmek kolay olmadığı için” (kendi ifadesiyle) önce telefonla teyit etmek istemişti. “......... kahve zincirinde bir bardak kahve parasına siz bir aylık kullanım sağlıyormuşsunuz, doğru mu?” diye sordu.

Zaman içinde, kullanım alanının ötesinde ATSO ekosistemi sayesinde eriştiği network ve bilginin değerinin bir bardak kahve parasıyla ölçülemeyeceğini gördü. Turizm sektörüne yönelik geliştirmekte olduğu mobil uygulama hakkında otel yöneticilerinin görüşlerini almak için asansörle 5. kata çıkması yeterli oldu. MESKOM’daki ilgili personel onu komiteyle buluşturdu. “Belek’e gitsem güvenlikten geçemezdim.” diyerek durumu özetledi.